ખાનગી ડિજિટલ કરન્સી સાથે સંકળાયેલ સંભવિત મેક્રોઇકોનોમિક જોખમો અંગે રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ની ચિંતાઓથી વિપરીત સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) મલ્ટી-રેગ્યુલેટર દેખરેખની હિમાયત સાથે, ક્રિપ્ટોકરન્સી નિયમન પર ભારતનું વલણ વિકસિત થઈ રહ્યું છે. રોઇટર્સ દ્વારા પ્રાપ્ત દસ્તાવેજો સેબીની ભલામણને દર્શાવે છે કે વિવિધ નિયમનકારી સંસ્થાઓ ક્રિપ્ટોકરન્સી ટ્રેડિંગની દેખરેખ રાખે છે, જે વર્ચ્યુઅલ અસ્કયામતો તરફના દેશના અગાઉના કડક અભિગમથી નોંધપાત્ર પ્રસ્થાન દર્શાવે છે.
સેબીની સ્થિતિ, અગાઉ અપ્રગટ, ખાનગી વર્ચ્યુઅલ અસ્કયામતોના ઉપયોગનું અન્વેષણ કરવા માટે અમુક ભારતીય સત્તાવાળાઓની ઈચ્છાનો સંકેત આપે છે, જે આરબીઆઈના નિવેદનથી અલગ પડે છે કે આવી કરન્સી નોંધપાત્ર મેક્રોઈકોનોમિક જોખમો પેદા કરે છે. 2018 થી, ભારતે ક્રિપ્ટોકરન્સી પર કડક વલણ જાળવી રાખ્યું છે, શરૂઆતમાં આરબીઆઈ દ્વારા ક્રિપ્ટો વપરાશકર્તાઓ અથવા એક્સચેન્જો સાથે સંકળાયેલા નાણાકીય સંસ્થાઓ પરના પ્રતિબંધ દ્વારા પુરાવા મળે છે. જો કે, આ પગલાને સુપ્રીમ કોર્ટે પલટી નાખ્યું હતું. 2021 માં, સરકારે ખાનગી ક્રિપ્ટોકરન્સીને ગેરકાયદેસર કરવાના હેતુથી એક બિલનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો, જો કે તેને ઔપચારિક રીતે રજૂ કરવાનું બાકી છે. G20 પ્રમુખ તરીકેના તેના કાર્યકાળ દરમિયાન, ભારતે ડિજિટલ અસ્કયામતોના નિયમનમાં વૈશ્વિક સંકલન માટે હાકલ કરી હતી.
ક્રિપ્ટો દેખરેખ માટે સેબીની નિખાલસતા હોવા છતાં, પેનલની અંદર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓને ટાંકીને, આરબીઆઈ સ્ટેબલકોઈન પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે તેના સમર્થનમાં અડગ રહે છે , જે ફિયાટ કરન્સી સામે સ્થિર મૂલ્ય જાળવવા માટે રચાયેલ છે. સરકારી પેનલને સેબીની ભલામણો એક સૂક્ષ્મ અભિગમની દરખાસ્ત કરે છે, જે સૂચવે છે કે વિવિધ નિયમનકારો તેમના સંબંધિત ડોમેન્સમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી પ્રવૃત્તિઓના ચોક્કસ પાસાઓની દેખરેખ રાખે છે. SEBI યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશનની ભૂમિકાની જેમ ક્રિપ્ટોકરન્સી સિક્યોરિટીઝ અને પ્રારંભિક સિક્કા ઓફરિંગ્સ (ICOs) પર દેખરેખ રાખવાની કલ્પના કરે છે.
વધુમાં, સેબી સૂચવે છે કે ફિયાટ કરન્સી દ્વારા સમર્થિત ક્રિપ્ટોકરન્સી આરબીઆઈના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે, જ્યારે ઈન્સ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (IRDAI) અને પેન્શન ફંડ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (PFRDA) વીમા અને પેન્શન સંબંધિત વર્ચ્યુઅલ એસેટનું નિયમન કરે છે. ભારતના કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એક્ટ હેઠળ ક્રિપ્ટોકરન્સી ટ્રેડિંગ સંબંધિત રોકાણકારોની ફરિયાદોનું નિરાકરણ પણ સેબી દ્વારા પ્રસ્તાવિત છે.
ટિપ્પણીઓ માટે વારંવાર વિનંતીઓ કરવા છતાં, સેબી, આરબીઆઈ અને સંબંધિત સરકારી સંસ્થાઓ મૌન રહ્યા. આરબીઆઈની રજૂઆતો કરચોરી માટે ક્રિપ્ટોકરન્સીની સંભવિતતા અને વિકેન્દ્રિત પીઅર-ટુ-પીઅર વ્યવહારો સંબંધિત ચિંતાઓને પ્રકાશિત કરે છે, જે રાજકોષીય નીતિના જોખમો ઉભી કરે છે. વધુમાં, તે વ્યાપક ક્રિપ્ટોકરન્સી અપનાવવાના પરિણામે, નાણાની રચનામાંથી મેળવેલી સિગ્નિઓરેજ આવકના સંભવિત નુકસાનને નિર્દેશ કરે છે.
RBI ના પ્રતિબંધો સામે સુપ્રીમ કોર્ટના 2018ના ચુકાદાને પગલે, કેન્દ્રીય બેંકે મની લોન્ડરિંગ વિરોધી અને વિદેશી વિનિમય નિયમોનું કડક પાલન મજબૂત બનાવ્યું, અસરકારક રીતે ભારતની ઔપચારિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી ક્રિપ્ટોકરન્સીને બાકાત રાખ્યું. નિયમનકારી પડકારો હોવા છતાં, ભારતમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી ટ્રેડિંગનો વિકાસ થયો છે, જે સરકારને 2022માં ક્રિપ્ટો ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર ટેક્સ લાગુ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. ત્યારબાદના પગલાં માટે દેશમાં ક્રિપ્ટો ટ્રાન્ઝેક્શનની સુવિધા માટે તમામ એક્સચેન્જોને સ્થાનિક રીતે નોંધણી કરાવવાની જરૂર હતી. પીડબલ્યુસીનો ડિસેમ્બર રિપોર્ટ સૂચવે છે કે 31 દેશોએ ક્રિપ્ટોકરન્સી ટ્રેડિંગને મંજૂરી આપતા નિયમો લાગુ કર્યા છે.